UNESCO ประกาศรับรอง...อุทยานธรณีโลกแห่งแรกของประเทศไทย

เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๖๑ ที่ผ่านมา UNESCO..ได้ประกาศอย่างเป็นทางการผ่านหน้าเว็บไซต์ www.unesco.org ประกาศให้พื้นที่แหล่งธรณีวิทยาของจังหวัดสตูล เป็นอุทยานธรณีโลก (Satun UNESCO Global Geopark) จึงนับเป็นข่าวดีสำหรับประชาชนคนไทยทั้งประเทศที่บ้านเรามีอุทยานธรณีระดับโลกแห่งแรกในประเทศไทย และเป็นแหล่งที่ ๕ ของอาเซียน

วันพฤหัสบดีที่ ๑๙ เมษายน ๒๕๖๑ เวลา ๑๓.๓๐ น. กรมทรัพยากรธรณี โดย นายทศพร นุชอนงค์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี แถลงข่าวสื่อมวลชนว่า อุทยานธรณีโลกเป็นโปรแกรมที่ UNESCO ให้การสนับสนุนรับรองและมีระดับความสำคัญเทียบได้กับมรดกโลก (World..Heritage) ที่เป็นรู้จักกันดี ปัจจุบันมีอุทยานธรณีโลกจำนวนทั้งสิ้น ๑๔๐ แหล่ง ใน ๓๘ ประเทศ (ข้อมูล ณ วันที่ ๑๘ เม.ย.๖๑) ประเทศเพื่อนบ้านรอบๆ ประเทศไทยที่มีอุทยานธรณีโลก ได้แก่ มาเลเซีย ๑ แห่ง อินโดนีเซีย ๔ แห่ง และเวียดนาม ๒ แห่ง

อุทยานธรณีสตูลเกิดขึ้นจากความต้องการของคนในพื้นที่จังหวัดสตูลที่มีแหล่งมรดกทางธรณีวิทยา ที่ทรงคุณค่าและมีความสำคัญหลายแห่ง เช่น ถ้ำเล-สเตโกดอน ถ้ำภูผาเพชร ถ้ำเจ็ดคต น้ำตกวังสายทอง ปราสาทหินพันยอด ฯลฯ โดยการสนับสนุนทางวิชาการของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กรมทรัพยากรธรณี จังหวัดสตูล และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งชุมชนและองค์กรท้องถิ่นที่มีแหล่งมรดกทางธรณีเหล่านี้ได้รวมตัวกันพัฒนาเพื่อให้เกิดการอนุรักษ์แหล่ง มีการพัฒนาการบริหารจัดการการศึกษาและการสื่อความหมายแหล่งการท่องเที่ยวและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน

ตัวอย่างที่สำคัญ ได้แก่ ความร่วมมือกันระหว่างชุมชน/อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา อุทยานแห่งชาติ ตะรุเตา อุทยานธรณีสตูลและมหาวิทยาลัยท้องถิ่นในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวบริเวณ ปราสาทหินพันยอดในเขตอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา อุทยานแห่งชาติตะรุเตาซึ่งเป็นการผสานกันอย่างลงตัว ทำให้เกิดการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ โดยท้องถิ่น มีการปกป้องและเฝ้าระวังทรัพยากรทางทะเล และสร้างรายได้แก่ชุมชนอย่างยั่งยืน

ความโดดเด่นของอุทยานธรณีสตูล เมื่อประมาณ ๕๐๐ ล้านปีที่ผ่านมา พบซากดึกดำบรรพ์หรือฟอสซิล ที่สามารถบ่งชี้อายุทางธรณีได้อย่างสมบูรณ์ คือพบฟอสซิลหลากหลายชนิดตลอดช่วงเวลา ๕๐๐-๒๕๐ ล้านปีก่อน ซึ่งเก่าแก่มากก่อนยุคไดโนเสาร์หรือจูแรสซิกประโยชน์ที่ประเทศไทยจะได้รับจากการเป็นอุทยานธรณีระดับโลก

เมื่อ UNESCO ประกาศรับรองขึ้นทะเบียน และเข้าเป็นสมาชิกของเครือข่ายอุทยานธรณีโลกหรือ GGN (Global Geoparks Network) จะทำให้อุทยานธรณีสตูลเป็นที่รู้จักในระดับโลกมากยิ่งขึ้น จะมีนักท่องเที่ยวเข้ามาเยี่ยมชมและศึกษากันมากขึ้น มีนักวิทยาศาสตร์จากในและต่างประเทศเข้ามาศึกษาแหล่งทางธรณีวิทยาเพิ่มขึ้น สร้างเศรษฐกิจในชุมชนการท่องเที่ยว สร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ สามารถสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวและการศึกษา ตลอดจนมีการแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ระหว่างสมาชิกเครือข่ายของอุทยานธรณีโลกซึ่งจะเป็นผลให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนแก่ชุมชนและท้องถิ่น

การท่องเที่ยวในพื้นที่อุทยานธรณีจะเป็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ตามแบบวิถีชุมชน ซึ่งเป็นการท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมอย่างมากในปัจจุบันโดยเฉพาะอย่างยิ่งการท่องเที่ยวเชิงธรณี หรือ Geotourism จะทำให้นักท่องเที่ยวได้รับความรู้และความเพลิดเพลินไปกับเรื่องราวทางธรณีวิทยาที่แฝงอยู่ในสภาพภูมิประเทศและลักษณะทางธรณีวิทยาต่างๆซึ่งถือว่าเป็นผลิตภัณฑ์ด้านการท่องเที่ยวแห่งใหม่ที่นักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสได้จากแหล่งธรณีต่างๆในเขตอุทยานธรณี

เมื่อได้เป็นอุทยานธรณีโลกแล้ว จะเป็นตลอดไปหรือไม่
เมื่อได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอุทยานธรณีโลก UNESCO จะทำการตรวจประเมินซ้ำทุกๆ ๔ ปีแต่ละครั้ง ก็จะมีความเข้มข้นในการตรวจประเมินสูงขึ้นเรื่อยๆตามลำดับ โดยจะแสดงผลการตรวจประเมินเป็นระดับสีเขียว-ผ่านเหลือง-ปรับปรุงแดง-ถูกถอดออกจากทะเบียนของ UNESCO ดังนั้นหากอุทยานธรณีโลกแห่งใดมีการบริหารจัดการที่บกพร่องก็สามารถที่จะสามารถถูกถอดถอนจากการเป็นสมาชิกได้และต้องเว้นระยะเวลาอีก ๒ ปีจึงจะสามารถสมัครใหม่ได้ ซึ่งเคยมีอุทยานธรณีบางประเทศเคยถูกถอนออกจากสมาชิกไปแล้ว

อุทยานธรณีสตูล มีเนื้อที่ครอบคลุมประมาณ ๒,๕๙๗ ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ ๔ อำเภอประกอบด้วย อำเภอมะนัง ละงู ทุ่งหว้า และบางส่วนของอำเภอเมือง
อุทยานธรณีสตูลมีแหล่งที่มีคุณค่าด้านธรณีวิทยามากกว่า ๓๐ แหล่ง จำพวกความหลากหลายของ ซากดึกดำบรรพ์สัตว์ทะเล ซึ่งพบอย่างต่อเนื่องและหลากหลายในชั้นหินทั้ง ๖ ยุคของมหายุคพาลีโอโซอิก โดยเฉพาะไทรโลไบท์สายพันธุ์ใหม่ที่พบครั้งแรกในประเทศไทยถึง ๔ สายพันธุ์ และหินแบคทีเรียโบราณสโตรมาโตไลต์ ลำดับชั้นหินแบบฉบับของโลก ภูมิประเทศหินปูนที่มีถ้ำและความสวยงามระดับโลก หมู่เกาะเภตราและตะรุเตา นอกจากนี้ยังมีโบราณสถาน วัฒนธรรม วิถีชีวิตของชาวเล และความหลากหลายทางชีวภาพจำนวนมาก

อุทยานธรณีสตูลจัดตั้งขึ้นโดยจังหวัดสตูล เมื่อวันที่ ๑๔ สิงหาคม ๒๕๕๗ และมีนายณรงค์ฤทธิ์ ทุ่งปรือ เป็นผู้อำนวยการอุทยานธรณีสตูล โดยมีแผนบริหารจัดการแบบบูรณาการ มีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ร่วมกันของหน่วยงานในพื้นที่และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมให้การสนับสนุนและส่งเสริมการดำเนินงานของอุทยานธรณี รวมทั้งได้มีการจัดกิจกรรมต่างๆ เพื่อประชาสัมพันธ์อุทยานธรณีสตูลโดยจัดงานสตูลฟอสซิลเฟสติวัลอย่างต่อเนื่องเป็นประจำทุกปีตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๕๗ เป็นต้นมา

ทั้งนี้ สามารถติดต่อข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ www.satun-geopark.com